Opinia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów „Sędziowie RP” do projektu Rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (numer w wykazie prac legislacyjnych – B 912)
- Zmiana dotycząca § 50 ust. 1 wprowadza zasadę iż losowaniu podlega tylko sędzia referent, natomiast pozostali członkowie składu są wyznaczani przez sędziego referenta.
zmianę opiniujemy negatywnie.
Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej.
Zgodnie z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01) każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.
Zgodnie z art. 47a § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych sprawy są przydzielane sędziom i asesorom sądowym losowo, w ramach poszczególnych kategorii spraw, chyba że sprawa podlega przydziałowi sędziemu pełniącemu dyżur.
Pod pojęciem prawa do sądu ustanowionego ustawą należy rozmieć nie tylko sam fakt, że sąd został wykreowany ustawą, nie tylko sam fakt, że sposób powołania sędziów jest regulowany ustawą, ale również zasady ustalania składów sędziowskich do rozpoznawania poszczególnych spraw muszą być regulowane ustawowo. Polska Konstytucja wprost nie wskazuje, że sąd musi być ustanowiony ustawą, ale tak prawo do sądu jest powszechnie interpretowane. W praktyce również przydział spraw musi dokonywać się zgodnie z ustawą. Uszczegółowienie zasad może nastąpić w rozporządzeniu, ale nie może ono naruszać istoty zasad ustalonych ustawowo. W przypadku jeżeli te zasady nie są przestrzegane to wówczas nie mamy do czynienia z sądem ustanowionym ustawą.
Pod pojęciem ustawy należy rozumieć zasadniczy sposób stanowienia prawa w danym kraju oraz akty wyższego rzędu. W Polsce zasady ustalania składów nie są regulowane Konstytucyjnie. Zostało to uregulowane w art. 47 a § 1 ustawy „Prawo o ustroju sądów powszechnych”. Zgodnie z tym artykułem skład ustalany jest losowo, a jedynym wyjątkiem jest przydział sprawy sędziemu pełniącemu dyżur. Wykładnia tego artykułu nie pozostawia wątpliwości, że cały skład musi być ustalony losowo.
Na podstawie delegacji zawartej w art. 41 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych Minister Sprawiedliwości może określić szczegółowe zasady przydziału spraw, w tym sposób dokonywania losowania spraw, zasady ustalania składów wieloosobowych, ale te zasady nie mogą być sprzeczne z ustawą. Minister Sprawiedliwości może określić zasady przydziału spraw ale musi być zachowana zasada losowania wszystkich sędziów składu orzekającego.
Wprowadzenie w projekcie rozporządzenia regulacji zgodnie z którą tylko referent sprawy jest wyznaczany losowo, a pozostali członkowie składu poprzez decyzję przewodniczącego wydziału, jest w sposób oczywisty sprzeczna z art. 47a § 1 ustawy „Prawo o ustroju sądów powszechnych” i przekracza ustawową delegację. W konsekwencji należy stwierdzić, że tak ustalane składy będą niezgodne z Konstytucją, Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej. Co najgorsze doprowadzi to do systemowego naruszenia obywateli prawa do sądu.
Trafnie wskazuje się w uzasadnieniu, że obecnie w sądach występują znaczne trudności kadrowe. Przyczyną takiego stanu rzeczy nie jest jednak zasada losowania składów, ale zaniechanie dokonywania ogłoszeń o wolnych stanowiskach w sądach. Wg. stanu na dzień 20 sierpnia 2025r. pozostaje nieobsadzonych 678 stanowisk sędziowskich (w tym 182 stanowiska asesorów), a ponadto od 13.12.2023r. zlikwidowano 117 stanowisk sędziowskich. Zatem braki kadrowe na 20.08.2025r. wynoszą aż 795 sędziów i asesorów w sądach powszechnych. To jest rzeczywista przyczyna zapaści w polskich sądach. Zatem rozwiązaniem problemu jest niezwłoczne zarządzenie ogłoszenia o wolnych stanowiskach sędziowskich, a nie obniżanie standardu dostępu do sądu.
- Zmiana dotycząca § 68 ust. 1 pkt 2 poprzez dodanie lit. j, z której wynika, że zmniejszony udział w przydziale wpływających spraw będzie dotyczył również sędziego będącego przewodniczącym, zastępcą przewodniczącego albo członkiem komisji kodyfikacyjnej. Zmiana ta wynika z konieczności zapewnienia optymalnego obciążenia pracą sędziów, którzy wykonują również obowiązki w ramach komisji kodyfikacyjnych.
zmianę opiniujemy negatywnie
Czynni sędziowie w ogóle nie powinni uczestniczyć w komisjach kodyfikacyjnych. Ponadto należy dodać, że w obecnej sytuacji politycznej działalność komisji, a w szczególności komisji kodyfikacyjnej ds. ustroju sądów jest bezprzedmiotowa. Do tej pory przedmiotowa komisja nie zaproponował żadnej konstruktywnej zmiany ustrojowej. Zaproponowała jedynie projekty, które w sposób oczywisty były sprzeczne z zasadą niezawisłości i nieusuwalności sędziego. W obecnej sytuacji politycznej należy przypuszczać, że żaden taki projekt nie wejdzie w życie, a zatem marnowanie zasobów ludzkich na tworzenie nikomu niepotrzebnych projektów jest sprzeczne z podstawowymi zasadami działania na rzecz sprawności wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza, że jak wskazuje sam Minister sytuacja w sądach jest bardzo zła.
- Zmiana przewidująca wprowadzenie dodatkowej instytucji osób zastępujących zastępców (sędziów, asesorów sądowych i ławników) oraz osób zastępujących osoby wyznaczone do pełnienia dyżuru (sędziów).
zmianę opiniujemy negatywnie
Tworzenie instytucji zastępcy zastępcy oraz zastępcy sędziego dyżurnego jest tworzeniem niepotrzebnych bytów. W istocie rzeczy w żaden sposób nie usprawni to postępowania. Należy podkreślić, że w obecnej regulacji przewidziano sytuację w której zastępca lub dyżurny nie może podjąć obowiązków, a mianowicie wówczas przewodniczący wydziału wyznacza sędziego wykonującego obowiązki zastępcy lub pełniącego dyżur. Jeżeli zachodzi potrzeba wyznaczenia sędziego z innego wydziału, czynności w tym zakresie podejmuje prezes sądu (§ 69 ust.6). Ta regulacja jest wystarczająca.
